PALLAS: de eerste lessen uit Kost+vanuit de Nederlandse projectpraktijk

Toen Batch 0 van het PALLAS-project in Petten recent werd afgerond, markeerde dat meer dan alleen een voorbereidende stap richting de bouw van de nieuwe reactor. Het was ook een praktijktoets voor een contractvorm die in Nederland nog relatief nieuw is: Kost+. Deze modelovereenkomst is ontwikkeld door AT Osborne, Duet advocaten en Rozemond Advocaten en maakt kostengerelateerde contractvorming concreet en toepasbaar voor Nederlandse projecten.

Kost+ houdt in dat een opdrachtnemer wordt vergoed voor de werkelijke kosten van het werk, aangevuld met een vaste opslag voor winst en overhead. Zo ontstaat transparantie over waar het geld naartoe gaat en kunnen partijen flexibel meebewegen als een project zich ontwikkelt. Daarmee verschuift de focus van risicomijdend prijzen naar transparantie en samenwerking. Het faciliteert een open en heldere manier van samenwerken, die vooral goed past bij projecten met veel onzekerheid en voortschrijdend inzicht.

Relevant en zichtbaar

Juist bij complexe projecten, waar onzekerheden vooraf lastig zijn te overzien, kan Kost+ helpen om vastgelopen aanbestedingen te voorkomen en projecten wél van de grond te krijgen. Dat maakt deze contractvorm relevant en steeds belangrijker voor de bouwsector. Met Batch 0 van het PALLAS project werd voor het eerst concreet zichtbaar hoe Kost+ functioneert in de dagelijkse praktijk van een complex, risicovol en technisch uitzonderlijk project. Wat werkt? Waar schuurt het? En wat leren opdrachtgevers en aannemers hiervan voordat de echte bouwfase begint?

Inkijkje in de dagelijkse praktijk

Voor een complex, uniek en technisch innovatief project als PALLAS biedt deze aanpak duidelijke voordelen. We spreken met Robin Verspeek, adviseur bij AT Osborne en namens opdrachtgever NRG PALLAS, projectmanager voor de bouw en Maria Del Rocio Algaba Muñoz, projectmanager namens de Spaanse aannemer FCC Construcción. Samen geven zij een inkijkje in de dagelijkse werkelijkheid van werken onder Kost+. Wat maakt het mogelijk? Waar vraagt het om extra discipline? En welke lessen zijn relevant voor de markt?

De basis leggen

Batch 0 richtte zich op terreinvoorbereiding en tijdelijke infrastructuur, ter voorbereiding op de bouw van de reactor. De werkzaamheden omvatten kantoren, nutsvoorzieningen, afwateringssystemen, parkeervoorzieningen en veiligheidsmaatregelen. Kortom, alles wat nodig is om honderden mensen veilig en effectief op locatie te laten werken. Robin: “De reactor kent zijn eigen ontwerpende partijen en zeer specifieke technische eisen. Batch 0 draaide vooral om civiele werken en gebouwen, waarbij de technische complexiteit nog beperkt is. Dat maakte deze fase geschikt om samenwerking en processen te testen.”

Beheersbaar houden

Een bewuste keuze binnen het PALLAS-programma was om de bouw op te knippen in losse deelcontracten, de zogenaamde ‘Contract Batches’. “Toen we met de contractering van een hoofdaannemer begonnen, was het ontwerp van de reactor nog niet voldoende uitgewerkt om de realisatie in één contract te combineren”, legt Robin uit. “Als we dat wel hadden gedaan, was de complexiteit enorm geworden. Door het werk te verdelen in Contract Batches, en als onderdeel daarvan de voorbereidende werkzaamheden te isoleren, konden we een no-regret-stap zetten – werk doen dat sowieso nodig was – terwijl we de verdere bouwfase beheersbaar hielden.”

Waarom Kost+?

De keuze voor Kost+ reikt verder dan Batch 0 alleen. PALLAS is een langlopend programma met technische onzekerheden, voortschrijdend inzicht en sterke afhankelijkheden tussen disciplines. Robin: “In een project als dit is het onrealistisch om te verwachten dat een aannemer alles vooraf kan beprijzen zonder grote risico-opslagen. Je krijgt dan óf extreem hoge prijzen, óf geen inschrijvers, óf conflicten tijdens de uitvoering. Kost+ maakt het mogelijk om eerlijker met onzekerheid om te gaan.”

Binnen Kost+ worden in beginsel de werkelijke kosten vergoed, gecombineerd met een vooraf afgesproken fee. Risico’s worden niet defensief ingeprijsd aan de voorkant, maar transparant besproken tijdens het project. Rocio: “Voor ons als aannemer voelt dit model evenwichtig. Je weet hoe kosten worden behandeld en kunt je richten op het werk, in plaats van op contractuele bescherming. Dat zorgt voor een veel gezondere werkomgeving.”

Open-boek werken

Transparantie vormt de ruggengraat van Kost+. Open-boek werken stond dan ook centraal in Batch 0.
“Transparantie is niet iets wat je er later bij doet”, zegt Rocio. “Het is de basis van dit contract. Het betekent dat je niet alleen cijfers deelt, maar ook aannames, risico’s en ontwerpvragen – juist ook wat nog niet af is.”

Dat vraagt iets van alle partijen. Robin: “Als opdrachtgever moet je biedingen kunnen beoordelen, kosten begrijpen en tegelijkertijd kwaliteit managen. Dat betekent dat je er meer bovenop zit. Voor beide kanten leidt dat tot iets meer administratie, maar ook tot beter inzicht.”

Early-warningcultuur

Een belangrijk onderdeel is het early-warningmechanisme, bedoeld om proactief en zo vroeg mogelijk risico’s te beheren om daarmee negatieve effecten op tijd, kosten en kwaliteit te voorkomen of minimaliseren. In de praktijk vraagt dat om ander gedrag. Rocio: “Je moet jezelf trainen om zaken vroeg te benoemen. Onze natuurlijke neiging is om te wachten tot we zeker weten dat iets een probleem wordt. Early warning vraagt juist het tegenovergestelde.”

Robin herkent dat: “De term ‘early warning’ kan zwaar klinken, maar wij hebben het als hulpmiddel gebruikt. Vaak bespraken we signalen eerst informeel – in een voortgangsmeeting, telefonisch of per mail – en besloten we samen of het een formele early warning werd die ook contractuele opvolging vereist.”

Grootste uitdaging

Omdat opdrachtgever, aannemer en ontwerpers samenwerken binnen één Joint Delivery Organisation (JDO), wordt die transparantie direct voelbaar. “In een JDO staat niemand op afstand,” vertelt Robin. “Iedereen werkt met dezelfde informatie en ziet dezelfde voortgang. Dat maakt het werk eerlijker en sneller, maar vraagt ook volwassenheid. De grootste uitdaging zit daarbij in echte openheid, waarbij moet worden aangemoedigd om potentiële problemen zo vroeg mogelijk op tafel te leggen. Als je alleen deelt wat comfortabel voelt, mis je vroege signalen. En juist die signalen voorkomen verstoringen.”

Rocio vult aan: “De samenwerking groeide snel. Natuurlijk waren er hobbels – nieuwe systemen, nieuwe processen – maar problemen kwamen vroeg op tafel. Dat is een enorme kracht van Kost+.”
De JDO vormt daarmee de ruggengraat van de samenwerking. Robin: “Je ziet elkaars belangen én afhankelijkheden beter. Daardoor kun je sneller besluiten nemen.” Rocio: “Je kunt je niet verschuilen achter je rol. Als je dezelfde data ziet, moet je verantwoordelijkheid nemen.”

Geen wondermiddel

Ondanks de positieve ervaringen zien beiden Kost+ niet als een universele oplossing. “Kost+ is geen wondermiddel dat in alle gevallen automatisch tot succes leidt”, benadrukt Robin. “Het vraagt om een opdrachtgever die kosten kan begrijpen en beoordelen. En om een aannemer die transparant durft te zijn. Het werkt vooral goed bij grote onzekerheid. Als het werk voorspelbaar is en onzekerheden beperkt, is een contract met een vaste prijs waarschijnlijk nog steeds de betere keuze.”

Vooruitkijken

Nu Batch 0 is afgerond, gaat het PALLAS-project de bouwfase in. De opgedane ervaring heeft geleid tot een manier van werken die robuust en betrouwbaar aanvoelt. “We hebben nu een samenwerkingsvorm die ons helpt om met complexiteit om te gaan zonder dat dit uitmondt in conflict”, zegt Robin. Rocio is het daarmee eens: “Kost+ geeft ons de flexibiliteit en het vertrouwen om samen met onzekerheid om te gaan. Dat is de echte waarde.”

Parallel aan Batch 0 is al gestart met het ontgraven van de bouwput voor het reactorgebouw. Er is een bouwkuip gerealiseerd van circa 17 meter diep en 50 bij 50 meter groot, waarmee de basis is gelegd voor de volgende fase. Volgens de huidige planning start in het tweede kwartaal van 2026 de bouw van het reactorgebouw zelf, inclusief grootschalig betonwerk.

Klaar voor verandering?

Wil je meer weten over Kost+? Zet vandaag de eerste stap. Neem vrijblijvend contact met ons op of plan een kennismaking in.

Plan een kennismaking

Neem contact op

Robin Verspeek

adviseur infrastructuur en projectmanagement